เจอความรู้ของผู้รู้ระดับศาสตราจารย์เกียรติคุณ กุสุมา รักษมณี เข้า คนที่รู้แบบเป็ดอย่างผมก็ถึงกับสำลัก วันนี้ลอกความรู้ของท่านใช้เป็นครั้งที่สาม
ในหนังสือหมายเหตุเฟซบุ๊ก กุสุมา 80 หัวข้อเรื่องเจ้าการะเกด… อาจารย์บันทึกไว้เมื่อ 8 เม.ย.2561…ว่า
ขอออกความเห็นต่อยอดจากความคิดเห็นของจุฬิศพงศ์ จุฬารัตน์ และ Pat Hermasuk เรื่องบทร้องเล่นของเก่า “เจ้าการะเกด”
หลายวันมาแล้ว จุฬิศพงศ์บรรยายเรื่องของแขกในสมัยอยุธยา ตอนท้ายยกเพลงนี้ขึ้นมา
“เจ้าการะเกดเอย เจ้าขี่ม้าเทศจะไปท้ายวัง ชักกริชออกมาแกว่ง เอ๋ยว่าจะแทงฝรั่ง เมียห้ามเจ้าก็ไม่ฟัง เจ้าการะเกดเอย”
แล้วทิ้งท้ายด้วยความเห็นว่าเจ้าการะเกดในที่นี้ไม่ใช่ชื่อดอกไม้อย่างแม่หญิงการะเกด แต่มาจากคำภาษาเปอร์เซีย หมายถึงคนตีดาบ ขอบคุณธเนศ เวศร์ภาดา ที่เล่าความจากคำบรรยายให้ฟัง ทำให้หูผึ่งขึ้นมาทันที
รีบไปค้นหาคำเปอร์เซีย และพบว่าเป็นเช่นนั้น
ต่อมา เมื่อวานนี้ ได้อ่านความคิดเห็น ของ Pat Hermasuk กล่าวถึงเจ้าการะเกด โดยพิจารณาจากธรรมเนียมการเหน็บกริชตามแบบเปอร์เซีย การขี่ม้าเทศจากเปอร์เซีย และพวกฝรั่งท้ายวัง เป็นต้น
Pat มีความเห็นว่า “เจ้าการะเกด” เป็นเพลงเก่าในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ต่อมาถึงพระเพทราชา
เจ้าการะเกดไม่ใช่คนสามัญ แต่น่าจะเป็นขุนนางที่เป็นวีรบุรุษสำหรับชาวบ้าน แล้ว Pat ก็ออกความเห็นว่าน่าจะหมายถึงหลวงสรศักดิ์ อ่านแล้วขอยกมือให้ก่อน
ในภาษาเปอร์เซียมีคำว่า kariker (การีเกร) มาจากคำว่า การี ตรงกับคำว่าการในภาษาสันสกฤต หมายถึงผู้นำ เปอร์เซียออกเสียงอะ เป็นเอ เช่นนามะ เป็นนาเม
การีเกร แปลว่าผู้ทำการงาน ผู้ทำงานศิลปะ และแปลว่า ช่างตีเหล็ก คนดีดาบ ดังที่จุฬิศพงศ์กล่าวไว้ก็ได้
…
แต่ในบริบทนี้ น่าจะหมายถึงผู้กระทำการ
นึกถึงท่าทางเจ้าอารมณ์ หุนหันพลันแล่นของหลวงสรศักดิ์ แน่ล่ะ ส่วนหนึ่งมาจากบทละครบุพเพสันนิวาส
และอีกบางส่วนจากคำบอกเล่าในประวัติศาสตร์ แล้วเข้าใจ “ผู้กระทำการ” คนนี้ได้ที่ว่า (ไม่ว่าใครแม้แต่) เมียห้ามเจ้าก็ไม่ฟัง
บันทึกอาจารย์กุสุมาจบแค่นี้ ท่านเขียนแบบรู้ๆกันอยู่ในหมู่ผู้รู้ของท่าน…และขอเติมเผื่อบางคนที่ไม่รู้ได้รู้ว่าหลวงสรศักดิ์ ที่ท่านเขียนก็คือ “พระเจ้าเสือ” พระเจ้าแผ่นดินองค์ต่อจากสมเด็จพระเพทราชา
ความรู้ใหม่ เจ้าการะเกด ในเพลงเก่า…ที่เคยเข้าใจว่าการะเกด เป็นชื่อดอกไม้…ผสมด้วยภาพแม่การะเกดในละคร แต่ในภาษาเปอร์เซีย แปลว่าช่างตีเหล็กหรือคนตีดาบ…สำหรับผมหมายถึงระดับอึ้งทึ่ง
แต่ที่ชอบมากคืออาจารย์กุสุมาดูตามศัพท์แล้วตั้งใจให้หมายถึง “ผู้กระทำการ”
แต่ผมกลับนึกถึงความดุเดือดเลือดพล่านของช่วงผลัดแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์ แปลแบบให้คนรุ่นใหม่สะใจก็คือ “ผู้ก่อการ”
และ “ผู้ก่อการ” นั้น ในบางบริบทก็เข้าใจไปถึงการปฏิวัติ การรัฐประหาร…หรือการยึดอำนาจ
ความรู้ใหม่ทำให้ผมได้ “มุก” ใหม่ เวลาจะเขียนว่า ทหารจะขี่รถถังออกมายึดอำนาจ…ผมแค่ร้องเพลงเจ้าการะเกดเอย…ไม่ต้องร้องต่อถึง “เมียห้ามก็ไม่ฟัง” ก็หวังว่าจะเป็นที่เข้าใจ
ส่วนเรื่องจะจริงมากน้อยแค่ไหนอย่างไร และเมื่อไร คงจะต้องวัดจากใจ จากเจ้าการะเกด เขาเอง.
กิเลน ประลองเชิง
คลิกอ่านคอลัมน์ “ชักธงรบ” เพิ่มเติม
